Wel grafrechten willen verlengen, maar weigeren te betalen. Wat nu?

VRAAG

Het gaat om een rechthebbende die zich soeverein heeft verklaard, wel ons het antwoord-formulier heeft teruggestuurd voor verlengen, maar alle post van ons ongelezen terugstuurt en weigert te betalen. We zijn aan het kijken of andere familieleden willen betalen. Er is in het verleden namelijk al contact geweest met andere familieleden die graaf het grafrecht wilden overnemen en verlengen, echter had de rechthebbende één dag ervoor het antwoordformulier ingediend.

De algehele vraag hierin is: Wat als een rechthebbende blijft weigeren te betalen? De nota, herinnering, aanmaning en dwangbevel zijn al gestuurd. Kan het grafrecht vervallen verklaard worden als niet wordt voldaan aan de betalingsverplichting? Hebben de andere familieleden kans om de grafrechten over te nemen omdat deze meneer niet betaald? In onze verordeningen hebben we hierover niks opgenomen.

ANTWOORD

Een vervelende situatie hebben jullie mee te maken, iemand die zich soeverein verklaard heeft en geen betalingen meer doet. Het is jammer dat in jullie Beheersverordening geen artikel opgenomen is dat grafrecht vervallen verklaard kan worden wanneer de betaling van verschuldigde rechten niet ontvangen wordt. Dat is echt een tekortkoming in de verordening, hoewel die bepaling ook niet is opgenomen in de modelverordening van de VGN, dat is dan weer een tekortkoming van de VNG.

De rechthebbende wil de kosten voor de verlenging niet betalen, maar heeft wel aangegeven dat hij de rechten wil verlengen. Ik ben geen jurist, maar ik zie op grond van de Beheersverordening niet direct hoe te handelen. Mijn eerste gedachte is: De grafrechttermijn is verlopen, er is een verlenging aangeboden en die is geaccepteerd. Daarmee blijft het graf weer een periode in stand. De betaling blijft echter uit. Blijft het grafrecht dan wel in stand? Dat is precies ook jullie vraag.

Ik zocht op Overheid.nl even naar jullie Verordening lijkbezorgingsrechten of die daar duidelijkheid over kon geven. Ik kom daar twee verordeningen lijkbezorgingsrechten tegen, namelijk die van 2022 en de actuele van dit jaar. Die van 2022 zijn jullie collega’s vast vergeten te verwijderen van Overheid.nl. Ik zou ze daar even attent op maken, want die verordening is niet meer actueel. De verordening 2025 heb ik doorgenomen om te kijken welke artikelen jullie mogelijk handvaten kunnen bieden om, of het grafrecht te laten vervallen verklaren, of de rechthebbenden kunnen dwingen de verschuldigde rechten te betalen.

Artikel 3 geeft aan bij wie de rechten worden geheven. In deze situatie is dat de rechthebbende.

Artikel 4 geeft twee mogelijkheden voor vrijstelling (waarbij 4b overigens strijdig is met de Wlb), maar er geldt geen vrijstelling voor soevereinen of andere van toepassing zijnde vrijstellingen.

Artikel 7 verwijst naar hoofdstuk 9 in de tarieventabel, maar de tarieventabel kent geen hoofdstuk 9 met onderhoudsrechten. In de verordening lijkbezorgingsrechten 2022 bestond hoofdstuk 9 overigens wel in de tabel en konden er wel onderhoudsrechten geheven worden. Komt hoofdstuk 9 wel weer terug bij de verordening lijkbezorgingsrechten 2026?

Artikel 11 geeft aan dat er geen kwijtschelding wordt verleend voor lijkbezorgingsrechten.

Kortom, ik zie op basis van beide verordeningen niet direct een mogelijkheid om het grafrechten te laten vervallen verklaren wanneer betaling uitblijft. U schrijft dat andere familieleden het graf in stand willen houden en daar dus ook voor willen betalen. Op basis daarvan zou ik twee mogelijkheden opperen:

• Maak een overschrijvingsformulier grafrecht en laat die familieleden proberen een handtekening van de soeverein te krijgen dat hij afstand doet van het grafrecht ten gunste van een familielid. De nieuwe rechthebbende kan dan zorgdragen voor de instandhouding van het graf en daar ook voor betalen.
• Wanneer dat niet lukt zouden familieleden ook de huidige aanslag kunnen betalen. Zij krijgen daarmee geen enkele zeggenschap over het graf, maar het risico dat het grafrecht vervallen verklaard wordt (waar ik nu niet direct een mogelijkheid toe zie), is dan voorlopig weer geweken. Het is het verschuiven van het probleem naar de toekomst, maar wanneer in de Beheersverordening intussen wel de mogelijkheid opgenomen wordt om rechten vervallen te verklaren bij uitblijven van betaling, kan daar bij een volgende verlenging gebruik van gemaakt worden.

Het probleem met zich soeverein verklaarde personen is natuurlijk groter dan alleen het niet betalen van het grafrecht. Ik heb dé oplossing hiervoor helaas ook niet. Ik adviseer echter wel om jullie verordeningen aan te actualiseren en in elk geval op te nemen dat grafrecht vervallen verklaard kan worden wanneer betaling uitblijft. Dat is dan niet alleen van toepassing bij zich soeverein verklaarde personen, maar ook wanneer iemand ‘gewoon’ een uitgifte of verlenging niet (volledig) betaald.

Uit eigen ervaring bij een gemeente weet ik dat, wanneer de mogelijkheid in de verordening opgenomen is dat rechten vervallen verklaard kunnen worden wanneer betaling uitblijft, dit heel effectief kan zijn. Zowel bij verlengingen als bij een eerste uitgifte. Ik zette bij uitblijven van een betaling van een verlenging geen deurwaarderstraject in. Na de tweede betalingsherinnering van de afdeling debiteuren kreeg de rechthebbende van mij (dus van de begraafplaatsadministratie en niet van Debiteuren) een aangetekende brief met daarin de aankondiging dat het grafrecht vervallen verklaard zou worden én dat daarna het graf geruimd zou worden wanneer de verschuldigde rechten niet binnen twee weken ontvangen waren. Negen van de tien keer resulteerde dat in betaling van de verschuldigde rechten. Bij het tiende geval volgde vervallen verklaren van het graf.

Ander voorbeeld wanneer de bepaling effectief was: Grafrechten kenden een eerste uitgiftetermijn van minimaal tien jaar en dat kon in stappen van vijf jaar direct verhoogd worden tot maximaal dertig jaar. Er was een uitgifte van een graf voor dertig jaar. De rechthebbende bleek dit niet te kunnen betalen, maar er was wel begraven in het graf. Het grafrecht is vervallen verklaard en vervolgens opnieuw uitgegeven voor tien jaar. Dat was financieel wel haalbaar voor de rechthebbende. Na tien jaar kon er verlengd worden en dat gebeurde ook.

Dergelijke constructies vallen binnen de kaders van de verordeningen, maar vragen wel goede afstemming met de afdeling Debiteuren. Er is dan sprake van maatwerk waarbij de standaardprocedure buiten werking gesteld wordt. Het scheelt echter frustrerende invorderingstrajecten die wellicht ook niet het gewenste resultaat opleveren.

De directe oplossing op jullie vraag heb ik dus niet, wel e overdenking gegeven om jullie verordening aan te passen. Wanneer jullie aanvullende vragen hebben of wanneer jullie eigen juridische afdeling de oplossing heeft voor de kwestie met de soeverein, dan hoor ik graag weer van jullie.

Vervolg / reactie op het antwoord (door vragensteller)

We hebben inderdaad niks opgenomen in de verordening. We gaan dit zeker noteren als aandachtspunt voor toekomstige aanpassingen in de verordening. Inmiddels zijn de verordeningen in de afgelopen weken net door het college en de Raad goedgekeurd en getekend. Neemt niet weg dat een aanpassing op elk moment in het jaar alsnog aangevraagd kan worden natuurlijk.

In de akte van verlenging staat bij ons wel dat de rechthebbende verzoekt het grafrecht te verlengen met XX jaren en dat we aan het verzoek voldoen mits het verschuldigde recht is betaald. Hierom zegt onze afdeling van Juridische Zaken (JZ) dat we wel degelijk de verlenging mogen intrekken of dus niet hoeven door te voeren als de betaling uitblijft. In deze kwestie betekent het dat het grafrecht is vervallen en we normaliter de procedure ingaan van bordje plaatsen bij het graf en als niemand verder reageert, we mogen ruimen.

Omdat we weten dat andere familieleden het graf willen behouden hebben we een gesprek met deze mensen gehad op het gemeentehuis. Ze willen niet betalen voor de rechthebbende. Ze willen wel betalen, maar dan ook het grafrecht overnemen.
Met de afdeling financiën en met JZ is afgesproken dat we nog een finale brief aangetekend naar de rechthebbende sturen, waarin we aangeven wat de consequentie is als hij niet betaald en dat we hem nog eenmalig in de gelegenheid stellen. De familie voorspelt ons dat hij ook hier niet op zal reageren. Ik heb meneer fysiek gesproken vorig jaar en daarbij was al duidelijk de indruk dat hij niet zou betalen. Grond is van iedereen dus hij had er recht op gaf hij aan. Ik heb gewaarschuwd voor aanmaningen e.d. maar dat maakte totaal geen indruk. We hoopten dat hij toch uiteindelijk bij de aanslag zou gaan betalen. Maar helaas was dat niet het geval.

Met de finale brief kunnen we wel aantonen dat we er alles aan hebben gedaan hem goed te informeren en de kans te hebben gegeven. Reageert hij niet, is besloten dat we iemand anders van de familie de mogelijkheid mogen bieden de rechten over te nemen en dan ook te betalen.
JZ zegt: wij hebben een informatieplicht, en hij heeft een onderzoeksplicht om de informatie tot zich te nemen. Dat hij besluit de brieven bewust niet te openen en ongelezen retour te sturen, is zijn keuze. Daarnaast geld met elke (koop-)overeenkomst, iemand komt een product of dienst overeen en in ruil daarvoor moet betaald worden, doe je dat niet, dan gaat de koop of de dienst niet door.

Voor wat betreft hoofdstuk 9, deze is niet meer van toepassing. Dit hadden we in artikel 7 ook al moeten wijzigen. Inmiddels voor het nieuwe jaar is alles aangepast zodat het klopt.

Bedankt voor het meedenken en het geven van advies en voorbeelden. We gaan kijken hoe we consequenties van niet betalen scherper kunnen communiceren, o.a. in de verordening.

Vervolg reactie (door LOB)

Goed dat jullie intern ook met juridische zaken overleg gehad hebben en dat zij meedenken. Zulke probleemdossiers zijn alleen goed op te lossen wanneer zowel jullie, de financiële afdeling, als JZ op één lijn zitten en die lijn volgen. Met de tekst in jullie akte van verlenging sta je inderdaad sterker wanneer de grafrechten vervallen omdat er niet betaald wordt. Er is dan simpelweg sprake van einde grafrechttermijn. Ik pleit er wel voor om de bepaling dat rechten vervallen verklaard kunnen worden wanneer er geen volledige betaling ontvangen wordt, ook in de Beheersverordening op te nemen, omdat het dan voor iedereen ook aan de voorkant duidelijk is, maar dat is natuurlijk aan jullie.

Je schrijft dat jullie nog een laatste kans tot betalen geven. Jullie verwachten niet dat daar een betaling op zal volgen en gezien jouw informatie, verwacht ik dat ook niet. Je schijft ook dat andere familieleden dan het (graf-)recht kunnen overnemen. De vervaldatum van het grafrecht zal waarschijnlijk inmiddels in het verleden liggen. Als dat het geval is, is er geen sprake meer van overschrijven van het grafrecht, want dat bestaat immers niet meer. Het wordt dan een nieuwe uitgifte van het grafrecht. Een ander aandachtpunt is het grafmonument. Na afloop van het grafrecht, gaat het eigendomsrecht van het monument als gevolg van natrekking over na de houder van de begraafplaats (de gemeente). Ik adviseer bij de nieuwe uitgifte van het grafrecht aan één van de andere familieleden, ook expliciet het eigendomsrecht van het monument over te dragen aan de nieuwe rechthebbende. Doe je dat niet, dan blijft de gemeente juridisch de eigenaar van het monument op het graf en dat wil je niet. In zulke dossiers is het van nog groter belang dan anders om de regels te volgen. Je weet immers niet wat er ooit achter vandaan komt. Denk daarbij aan de situatie dat er in het graf begraven moet worden, dat het eventueel geschud moet worden en op dat moment is de soeverein van mening dat hij nog rechthebbende is. Dan is het zaak dat jullie dossiers op orde zijn.

Al met al een interessante casus die jullie ongetwijfeld al veel tijd gekoste heeft en nog niet afgerond is. Bij de LOB was dit volgens mij de eerste keer dat we een vraag kregen over de handelswijze van iemand die zich soeverein verklaard heeft. Vragen hoe te handelen wanneer betaling uitblijft krijgen we wel vaker, maar niet vanuit de die achtergrond. Dank voor het delen.

Igle Weidenaar
3 februari 2026