Maatvoering kisten i.r.t. grafmaat op oudere begraafplaatsen

VRAAG

Op een aantal, vaak oudere gedeelten, van onze begraafplaatsen komen we zo nu en dan in de problemen i.v.m. de maatvoering. Dit levert stress op bij onze grafdelvers.

Voorbeeld; op een ouder gedeelte van een begraafplaats zijn ooit twee graven naast elkaar gereserveerd. De vrouw is daar reeds begraven en nu moet de partner ernaast begraven worden. De partner was een, om het maar voorzichtig te zeggen, stevige man; hij moet begraven derhalve worden in een extra grote kist, maar dit past niet. De graven aan weerszijden zijn eerder al in gebruik genomen, dus is er weinig speling. In dit geval kunnen we de 30 cm afstand niet aanhouden en moeten we gedeeltelijk gaan graven in andermans graf en gerechtigheid, zowel aan weerszijden als op het hoofd- en voeteneind. Hiervoor moeten dus ook meerdere monumenten tijdelijk verwijderd worden. Dat moeten we niet willen.

In onze huidige Nadere Regels worden de afmetingen van een graf vermeld, maar is het dan ook aan te raden om maximale maatvoeringen van de uitvaartkisten te vermelden? Of moeten we een begrafenis als bovenstaande gewoon weigeren omdat het graf niet groot genoeg is? Of nieuwe graven aanbieden en de 1^e persoon dan maar op kosten van de gemeente opgraven en herbegraven bij de partner?

Eigenlijk zou er een protocolletje moeten komen voor die gevallen waarbij het echt niet past.

Onze juristen konden me geen antwoord geven, hopelijk jullie wel? Ik ben benieuwd en hoor het graag!

ANTWOORD

Het probleem van oude afmetingen van graven en grotere kisten dan vroeger komt op meer begraafplaatsplaatsen voor. Het lijkt wel of het in het noorden van het land vaker voorkomt dan in de rest van het land, maar het kan ook zijn dat er in het noorden meer aandacht voor is.  Ik heb over afmetingen van graven in relatie tot de maatvoering kisten eerder ook al eens contact over gehad met een collega van je in een gemeente het westen van Friesland.

Ik ben het met je eens dat je niet in naastgelegen graven zou moeten graven om voldoende ruimte te creëren. Zoals je zelf ook schrijft ontkom je er echter niet altijd aan en dat kan problemen opleveren wanneer er onlangs in het naast gelegen graf begraven is of wanneer er monumenten in de weg staan om te kunnen graven. Het is beheerders en medewerkers op begraafplaatsen eigen dat zij in dergelijke situaties zich eigenaar maken van het probleem terwijl het in wezen een probleem is van de rechthebbende op het graf waarin begraven moet worden. Ik heb eerder een voorbeeld gebruikt naar een journalist over dit onderwerp en dat voorbeeld wil ik graag even met je delen voordat ik op de juridische aspecten in ga.

Mijn opa huurde ruim zestig jaar geleden een garagebox. Een garagebox in een dubbel rij van die garageboxen. Een dubbel rij van tien boxen met de achterkanten tegen elkaar. Wellicht kan je je er een voorstelling van maken hoe dat eruitzag. Zijn auto. Een Daf 33, paste erin en de deuren konden zonder problemen dicht. Opa kwam te overlijden en mijn vader nam de huur over. Inmiddels waren de auto’s wat groter geworden en wanneer de Fiat 124 van mijn vader in de garage stond, konden de deuren nog precies dicht. Na het overlijden van mijn vader nam ik de garage over. Ik heb een SUV en je raad het al, de deuren van de garage kunnen niet meer dicht wanneer de auto binnen staat. Wiens probleem is dat nu? Van de eigenaar van de garage, of is het mijn probleem als huurder van de garage? Kan ik eisen dat de eigenaar de achterwand van mijn garage een meter naar achteren verplaatst zodat mijn auto helemaal binnen kan staan? Ieders reactie zal zijn: ‘Natuurlijk niet, want dan wordt de achtergelegen garage een meter kleiner en dat zal de huurder van die garage terecht nooit accepteren’. Wat zou voor mij de oplossing zijn? Een auto aanschaffen die wel in de garage past of een andere garage zoeken die groter is…

Trek dit voorbeeld door naar de graven en zie het graf als de garage. Het graf wordt niet groter, de kist die erin moet wel. Wanneer dat nog net past, is het goed. Past het niet meer, dan is dat een probleem van de rechthebbende, van de huurder van de grafruimte. Net als dat het mijn probleem is dat mijn auto niet in de garage past.

Nu is een graf natuurlijk iets anders dan een garage en rond een graf spelen andere emoties mee dan rondom die garage. Waar het bij de graven om draait is goede regelgeving én goede communicatie hierover.

Je schreef in je mail dat in de Nadere Regels voor de gemeentelijke begraafplaatsen de afmetingen van de graven opgenomen zijn. Ik heb jullie Nadere Regels en de Beheersverordening begraafplaatsen erbij gezocht. In de Nadere regels lees ik in artikel X inderdaad de Afmetingen van de graven, urnenplaatsen en gedenkplaatsen. Er wordt gesproken over ‘het oude gedeelte’ van de begraafplaatsen in YY, enz. Ik veronderstel dat de velden op de verschillende begraafplaatsen ook voorzien zijn van nummers zoals Veld 1, Veld 2 of letters zoals Veld A, Veld B enz. Ik adviseer om in de Nadere Regels niet te spreken ‘oude gedeelte’, maar de velden te benoemen. In artikel 3 van de Nadere Regels hebben jullie dat wel gedaan. Wanneer ik als uitvaartverzorger uit een ander deel van het land een uitvaart moet verzorgen in Burum, weet ik niet of dat op een oud gedeelte is op een nieuw gedeelte. Als uitvaartverzorger moet ik me informeren, maar als gemeente heb je de taak om zo concreet mogelijk te zijn.

In de Beheersverordening zijn in artikel Z, Lijkomhulsel en grafgiften, bepalingen opgenomen waaraan een lijkomhulsel moet voldoen. Jullie hebben te maken met (hoeveel?) kleine graven, en ik adviseer om in de Beheersverordening in Artikel Z ook een lid op te nemen dat aangeeft dat een lijkomhulsel de grafmaat zoals die in de Nadere Regels is vastgelegd, niet mag overschrijden. Met daarnaast de bepaling dat, wanneer de maximale afmetingen wel overschreden worden, de begraving geweigerd kan worden. Ik ga ervanuit dat dat jullie ook werken met een opdrachtformulier voor uitvaarten dat verplicht gebruikt moet worden door uitvaartondernemingen. Ik heb een voorbeeld van een dergelijk formulier bijgesloten. Op dat formulier moet ook aangegeven worden welke kistmaat gebruikt wordt. In jullie geval zou ik op de achterzijde van het formulier ook expliciet de nieuwe bepaling vanuit de Beheersverordening over het kunnen weigeren van te grote kisten vermelden.

Jullie Beheersverordening is nog relatief nieuw (2020) en ik weet niet of er meer artikelen zijn die een wijziging vragen. Ik heb verder niet inhoudelijk naar jullie Beheersverordening gekeken. Om de verordening te wijzigen, moet de naar de gemeenteraad en wanneer de wijziging alleen een toevoeging van een lid in artikel Z is, kan het zijn dat je daar de handen niet voor op elkaar krijgt. Overleg dan met jullie juristen of de voorgestelde bepaling als artikel in de Nadere regels opgenomen kan worden, dan hoef je alleen naar het college. In de Beheersverordening staat bij artikel Z geen verwijzing naar Nadere Regels en ik durf niet met zekerheid te zeggen dat hetgeen ik voorstel zo in de Nadere Regels opgenomen kan worden. Ik ben geen jurist, maar die hebben jullie in huis en dat is een procedurele vraag.

Je schrijft dat er eigenlijk een protocolletje moet komen voor die gevallen waarbij het echt niet past. Ik begrijp wat je bedoelt, maar ik ben van mening dat je moet voorkomen dat er een situatie zich voordat dat het niet past. Dat ondervang je niet met een protocol, maar wel met een goede bepaling in de Beheersverordening. Dat er daarnaast een protocol zou moeten zijn hoe te handelen wanneer er sprake is van een te grote kist en waar dan wel te begraven, dat ben ik met je eens. Maar hoe dat protocol zou moeten luiden, dat gaat te ver voor de beantwoording van je vragen en daarvoor moet je specifieke situatie op de begraafplaatsen kennen. Daarnaast is van belang hoe er politiek en ambtelijk aangekeken worden tegen het gebruik van vervangende graven.

Wanneer de juiste juridische kaders gesteld staan, is het tijd voor communicatie. Communicatie richting uitvaartondernemers, begrafenisverenigingen en ook richting publiek.

Op persoonlijke titel zeg ik uit eigen ervaring dat uitvaartondernemingen relatief makkelijk een grotere kist gebruiken dan eigenlijk nodig is. Voor hen is een iets grotere kist makkelijk op het moment dat de overledene gekist moet worden. Daarnaast komt het voor dat families een grotere kist willen zodat ‘vader of moeder niet krap in de kist ligt’. De gevolgen kunnen echter zijn dat de kist eigenlijk niet in het graf past en dan is het een probleem op de begraafplaats. Meestal krijgt de begraafplaats dan het verwijt dat het graf te klein, terwijl het eerder in het traject fout gegaan is en dat de juiste kistmaat niet gecommuniceerd is. Dat geeft aan dat ook communicatie naar de burgers helder en duidelijk moet zijn.

Richting burgers adviseer ik om in alle correspondentie naar de rechthebbenden op ‘kleine graven’, hen altijd te wijzen op de afmetingen van het graf en daardoor ook de maximale afmetingen van de kist c.q. lijkomhulsel. Het kan niet vaak genoeg gecommuniceerd worden. Communicatie op een moment dat er geen sprake is van een overlijden is relatief makkelijk. Wanneer de eerste boodschap over maximale afmetingen van een kist bij nabestaanden komt wanneer er sprake is van een overlijden, ben je als gemeente te laat. Dan heeft bij de familie de emotie de overhand en sta je als gemeente met je slechte bericht direct met drie-nul achter.

Kortom, mijn advies is overleg met jullie juridische afdeling welke mogelijkheden er zijn om een lid in artikel Z van de Beheersverordening toe te voegen of dat het voorlopig geregeld kan worden in de Nadere Regels en begin dan met communicatie. Roep daarbij hulp in van jullie medewerkers communicatie. Gebruik gerust het voorbeeld van de garage, zelfs een journalist begreep dat.

Latere aanvulling:

Op jullie aanvraagformulier wordt inderdaad naar de afmetingen van de kist gevraagd. Ik hoop dat die dan ook op een juiste wijze vermeld worden, dus inclusief de handvaten. Je collega’s buiten weten dan wat zij kunnen verwachten en kunnen hierop tijdig actie ondernemen en zorgen dat het graf groot genoeg is. Blijft dan wel een feit dat een kist die eigenlijk te groot is voor de oude grafmaten, begraven moet worden. Nu heb je niets om dat tegen te houden en ontkom je er niet aan om de buurgraven deels te gebruiken. Pas wanneer je in de Beheersverordening geregeld hebt dat de kistmaat de grafmaat niet mag overschrijden én je hebt vastgelegd dat, wanneer dat wel het geval is de begraving geweigerd wordt, heb je met elkaar de mogelijkheid om graven in buurgraven te voorkomen.

Ik schreef eerder dat je dit mogelijk in de Nadere regels zou kunnen vastleggen, maar zag later dat dat waarschijnlijk niet kan. In de Nadere regels is voor artikel 1 namelijk specifiek al vastgelegd op welke artikelen uit de Beheersverordening de Nadere Regels van toepassing zijn. Je moet dus de Beheersverordening wijzigen om vast te leggen dat de kistmaat de grafmaat niet mag overschrijden. Je collega’s van de juridische afdeling zullen dit ook wel benoemen.

Igle Weidenaar
4 augustus 2025