Stichten Islamitische begraafplaats binnen een gemeente

VRAAG

Wij hebben een verzoek gekregen voor het inrichten van een Islamitische begraafplaats in onze gemeente, met daarbij specifiek het verzoek om eeuwige grafrust. Wij hebben een Islamitisch vak op één van de algemene begraafplaatsen en de mogelijkheid om nog (extra) vakken te realiseren. Een compleet nieuwe begraafplaats is voor de gemeente niet reëel, grondaankoop is moeilijk. Ook het aspect “eeuwig” is een struikelblok.

Heeft de LOB vaker dit soort vragen gekregen en zo ja, wat is jullie advies daarin? We denken erover te adviseren dat deze partij zelf probeert een perceel aan te kopen voor dat doel. Wat adviseren jullie daarbij? Zijn er nog andere zaken waarmee we rekening kunnen houden?

ANTWOORD

Sinds Coronatijd hebben meer gemeenten verzoeken gekregen om te voorzien in graven waarin volgens islamitische gebruiken begraven kan worden. U schrijft dat in uw gemeente op één van de begraafplaatsen al is voorzien in een grafveld waar op die wijze begraven kan worden. Uit uw vraagstelling concludeer ik dat op dat veld, net als op de andere velden, particuliere graven met grafrecht voor bepaalde tijd uitgegeven worden. Vanzelfsprekend kan het grafrecht op die graven steeds verlengd worden. Dat recht is vastgelegd in de Wet op de lijkbezorging (Wlb) in artikel 28. Het is dan aan de nabestaanden hoelang het graf is stand blijft. In het kader van het gelijkheidsbeginsel kan een gemeente voor een specifieke doelgroep niet grafrecht voor onbepaalde tijd aanbieden en voor de overige inwoners niet. Grafrecht voor onbepaalde tijd is op een gemeentelijke begraafplaats voor iedereen beschikbaar, of voor niemand.

De Wlb geeft echter mogelijkheid om bijzondere begraafplaatsen te stichten. Ik verwijs graag naar artikel 37 Wlb en volgende artikelen die daarover bepalingen hebben opgenomen. Net als bij gemeentelijke begraafplaatsen, is het bij een bijzondere begraafplaats aan de houder van de begraafplaats om te bepalen voor welke termijn het grafrecht uitgegeven wordt. Dat kan ook voor onbepaalde tijd zijn en bij bijzondere begraafplaatsen ook alleen voor de ‘eigen achterban’.

Kerkgenootschappen hebben in dit kader een bijzondere positie. Ik begrijp uit uw vraag dat er op één van uw begraafplaatsen al een islamitisch grafveld in gebruik is. Dat veld heeft op grond van artikel 39 Wlb de aanwijzing van islamitisch grafveld gekregen. Op grond van artikel 37 en 38 kunnen kerkgenootschappen echter ook een eigen bijzondere begraafplaats stichten. Moskeeën zijn geen kerkgenootschappen, maar meerdere gemeenten stellen ze in dit kader hier wel gelijk aan. De wetgever is overigens voornemens om bij de modernisering van de Wlb het begrip ‘kerkgenootschap’ te verruimen.

Wanneer een kerkgenootschap een bijzondere begraafplaats wil stichten, dient een gemeente hier haar medewerking aan te verlenen. Zie hiervoor de Wlb. Het is echter niet zo dat gemeente hiervoor de kosten hoeft te dragen. De gemeente kan op de bestaande gemeentelijke begraafplaatsen meer velden aanwijzen als veld voor een specifieke doelgroep en hiermee haar bevolking een ‘eigen’ begraafveld faciliteren. Dat de voorwaarden voor grafuitgifte gelijk zijn aan de overige graven is daar inherent aan.

Het argument ‘eeuwigdurende grafrust’ is een argument dat te pas en te onpas gebruikt wordt. Of misschien wel misbruikt wordt. Ik verwijs graag naar de zienswijze van de LOB ten aanzien van de uitgifte van grafrecht voor onbepaalde tijd. In die zienswijze wordt duidelijk gemaakt dat wanneer er over grafrust gesproken wordt, er gedoeld wordt op grafrecht, hetgeen verschillende begrippen zijn. In 2022 heeft het ministerie van BZK een onderzoek naar ‘eeuwigdurende grafrust’ laten uitvoeren. Klik hier voor de link naar de website van de Rijksoverheid, met de Kamerbrief, overige stukken en het rapport dat in 2023 aan de Tweede Kamer is aangeboden. Ik vraag aandacht voor de zienswijze van het Contactorgaan Moslim en Overheid (CMO) ten aanzien van ‘eeuwigdurende grafrust’. Het CMO stelt:

‘Volgens het CMO komt in de islamitische religieuze praktijk de term ‘eeuwigdurende grafrecht’ niet voor. Het is aan de familie om uit te maken hoe ze hun graf inrichten, onderhouden, verwaarlozen en hergebruiken voor nieuwe overledenen. De religieuze praktijk in de landen van herkomst laat zien dat een graf hergebruikt wordt na ongeveer de derde generatie, meestal voor dezelfde familie. Bij schaarste, zoals in zeer grote steden, komt het ook voor dat families veel sneller een graf hergebruiken’.

Deze zienswijze wordt zowel in het rapport, als in de Kamerbrief verwoord. Jammer dat in zowel ambtelijke als politieke discussie over het faciliteren van begraafmogelijkheden volgens islamitische gebruiken, de ‘eeuwige grafrust’ misbruikt wordt en er op basis van (valse) sentimenten gediscussieerd wordt.

Terugkomend op uw vragen. Op grond van artikel 38 Wlb faciliteert uw gemeente nu al begraafmogelijkheden volgens islamitische gebruiken. U geeft aan dat er ruimte is om hier uitbreiding aan te geven op de bestaande begraafplaatsen. De islamitische gemeenschap heeft op grond van dezelfde Wlb ook de mogelijkheid om zelf een begraafplaats te stichten en daar onder de gewenste voorwaarden grafrechten uit te geven. Dat daar een ander financieel plaatje aan hangt dan aan een graf met grafrecht voor bepaalde tijd op de gemeentelijke begraafplaats, is inherent aan deze keuze. Begraven en de instandhouding van graven is in Nederland een taak en verantwoordelijkheid van de nabestaanden, niet van de overheid. Dit in tegenstelling van islamitische landen waar dat een overheidstaak c.q. een overheidsvoorziening is. Het is in Nederland dan ook een taak van een gemeenschap om zelf zorg te dragen voor de voorzieningen wanneer zij ‘meer’ willen dan dat de gemeentelijke voorziening (begraafplaats) kan bieden. Dat geldt voor alle stromingen in Nederland.

Op basis van uw korte bericht zie ik twee mogelijkheden:

• Uitbreiding van voorzieningen op de gemeentelijke begraafplaatsen waar grafrechten voor bepaalde tijd uitgegeven worden.
• Door de vragenstellers een procedure starten tot het stichten van een bijzondere begraafplaats waar graven onder de gewenste voorwaarden worden uitgegeven.

Ik realiseer me dat mijn reactie geen pasklare oplossing is, die bestaat ook niet. Ik hoop echter dat mijn reactie en aanvullende documenten een bijdrage kunnen leveren aan een discussie op basis van inhoudelijke argumenten en niet op basis van sentimenten. Wanneer er over begraven en begraafplaatsen gesproken wordt is er vanzelfsprekend altijd sprake van sentimenten, maar valse sentimenten en veronderstellingen vertroebelen de discussie.

IW apr '25
21 juli 2025