Termijnen in geval van verwaarlozing van een graf en/of grafmonument).

VRAAG

Op 11 februari jl. is een rechthebbende aangeschreven om een grafmonument op een graf waarvan de rechten ooit voor onbepaalde tijd zijn verstrekt, binnen drie maanden na dagtekening van de brief, recht te zetten. De kans op schade van een achterliggend grafmonument is reëel als het onderhavige grafmonument omvalt. Tot nu toe heeft de persoon geen actie ondernomen en ook niet gereageerd.

In ons reglement zijn hierover een aantal artikelen/bepalingen opgenomen.

Hoe nu verder? Ik weet dat de rechthebbende in leven is. Moet ik nu wachten tot 11 februari 2026 om een verklaring bekend te maken bij het graf en in het mededelingskastje?

Wanneer vervalt het grafrecht? In artikel 7 van ons reglement wordt zowel één als vijf jaar genoemd. Daarbij wordt verwezen naar het derde en vierde lid. Deze verwijzing snap ik trouwens niet.

Mag een stichting ook een grafmonument herstellen of (tijdelijk) te verwijderen op kosten van de rechthebbende?

Is er verschil qua regelgeving tussen een verwaarloosd graf en een verwaarloosd grafmonument?

ANTWOORD

De laatste vraag is het gemakkelijkste te beantwoorden. De Wlb heeft in artikel 28 bepalingen opgenomen hoe om te gaan met verwaarlozing van graven. U kunt daar ook lezen hoe om te gaan met verwaarlozing van grafmonumenten. Tenslotte zijn dat situaties die gevaar kunnen opleveren en niet zozeer graven waarop geen monument geplaatst is en waarvan het gras niet periodiek gemaaid wordt. Kijk eerst naar artikel 28 Wlb vanaf lid 4. De bepalingen in artikel 17 van jullie reglement zijn daar een afgeleide van.

Lid 4 van artikel 28 geeft aan:

4. In geval van kennelijke verwaarlozing van het onderhoud van een particulier graf, kan de houder van de begraafplaats, voor zover de plicht tot onderhoud niet bij hem ligt, deze verwaarlozing vastleggen in een schriftelijke verklaring, die hij toezendt aan de rechthebbende, die binnen één jaar na ontvangst in het onderhoud voorziet.
   Het is duidelijk dat de genoemde procedure van toepassing is op graven, op grafmonumenten, waarvoor de onderhoudsplicht niet bij de houder van de begraafplaats rust, maar bij de rechthebbende. Valt het onderhoud van een graf, van een grafmonument, onder de verantwoording van de houder van de begraafplaats, dan is de procedure helemaal niet van toepassing. De houder van de begraafplaats is dan aan zet om de kennelijke verwaarlozing te herstellen. Van belang is om te achterhalen wie verantwoordelijk is voor het onderhoud van het graf, van het grafmonument.

In jullie huidige reglement staat in artikel 17, lid 1 dat de rechthebbende respectievelijk de belanghebbende verantwoordelijk is voor het onderhoud. Kijk echter ook naar oudere regelgeving. Ik ken begraafplaatsen waar bijvoorbeeld het schilderen van de letters onder het onderhoud door de begraafplaats viel. Onderhoud moest voor 30 jaar afgekocht worden. De begraafplaats bleef dan 30 jaar verantwoordelijk voor het schilderen van de letters. Ook wanneer na vijf jaar de regels gewijzigd werden en schilderen van letters niet meer onder het onderhoud viel. Er ontstond dus een situatie dat de begraafplaats voor een deel van de monumenten verantwoordelijk bleef voor schilderen van letters en voor een ander deel van de monumenten niet. Dat laatste percentage werd natuurlijk elk jaar minder, maar het vroeg wel wat van de administratie.

Een lange inleiding om u aan te zetten om in de oude regelgeving na te gaan wie voor welke periode verantwoordelijk was, en nu is, voor bijvoorbeeld het rechtzetten van een monument, want daar gaat uw vraag eigenlijk over. Letters schilderen is minder van belang wat veiligheid betreft dan een monument dat om dreigt te vallen. Terug naar uw vragen.

U hebt op 11 februari jl een rechthebbende aangeschreven. Ik adviseer dergelijke aanschrijvingen altijd aangetekend met track en trace te verzenden. Kost een paar euro, maar u heeft bewijs van verzending en wanneer de aanschrijving niet bezorgd kan worden, krijgt u deze retour. Een kwestie van dossiervorming. U schreef dat het monument binnen drie maanden rechtgezet zou moeten worden, maar de rechthebbende geeft geen enkele reactie. Wanneer het monument om dreigt te vallen, is dat natuurlijk vervelend. U hebt een termijn van drie maanden gesteld, maar het reglement van uw begraafplaats geeft in artikel 17, lid 5 een termijn van een jaar. De rechthebbende heeft dus nog bijna vijf maanden om in het onderhoud te voorzien…

Wanneer u van mening bent dat het monument een direct gevaar oplevert, adviseer ik u gebruik te maken van artikel 17, lid 2 van uw reglement:

2. Indien door een ondeugdelijk geworden constructie van de grafbedekking een situatie is ontstaan die gevaar voor – en schade aan – derden oplevert, kan het bestuur direct maatregelen nemen.

Leg de situatie duidelijk vast op foto’s en leg het monument plat op het graf. Het gevaar op omvallen is dan geweken.

Schrijf de rechthebbende opnieuw, aangetekend, aan. Laat weten dat u op 11 februari een aanschrijving gedaan hebt waarin u de kennelijke verwaarlozing van het graf aanhangig gemaakt hebt én dat u de rechthebbende gesommeerd hebt tot herstel. Laat vervolgens weten dat u, omdat herstel uitbleef, de gevaarlijke situatie ongedaan gemaakt hebt doordat u het monument plat op het graf gelegd hebt. Sluit foto’s van de gevaarlijke situatie en de nieuwe situatie bij. Herhaal dat de rechthebbende voor herstel moet zorgdragen. Benoem de termijn zoals die in uw reglement staat, dus een jaar na 11 februari van dit jaar. Benoem ook dat u gehandeld hebt om vervolgschade te voorkomen, verwijs naar lid 3 van uw reglement. Vraag een bevestiging van ontvangst van de brief en wanneer de rechthebbende denkt het onderhoud uit te (laten) voeren.

Gebeurd er gedurende de periode tot 11 februari 2026 niets, volg weer uw reglement en publiceer in het mededelingenkastje en bij het graf. Als het tegenzit gedurende vijf jaar…., in de hoop dat de rechthebbende in actie komt.

Heeft de rechthebbende de ontvangst van uw brieven wel bevestigd, maar blijft herstel uit, dan kan het grafrecht op grond van artikel 17, lid 7 vervallen verklaard worden. bij geen ontvangstbevestiging en geen herstel, dan heeft u te maken met een periode van één plus vijf is zes jaar vanaf 11 februari 2025. Gedurende al tijd kunt u het monument plat op het graf laten liggen. Zorg dat bij het graf direct duidelijk vermeld is waarom het monument plat op het graf ligt. Dat voorkomt vragen van anderen en kan in een kleine(re) gemeenschap ook een stimulans zijn voor de rechthebbende om toch in actie te komen.

Ik zie in het reglement geen aanleiding op grond waarvan u – op kosten van de rechthebbende – het monument kan laten herstellen. Platleggen van een monument lijkt me nauwelijks iets te hoeven kosten en kan in eigen beheer uitgevoerd worden. Wilt u daarvoor kosten in rekening brengen, dan kunt u dat proberen.  Ik zie meer in een goed overleg om de rechthebbende in actie te laten komen. Wanneer u zelf tijdelijk een monument moet wegnemen uit oogpunt van beheer, mag u dat op grond van artikel 15, lid 3 van uw reglement. Het mag, maar op uw eigen kosten. Plat leggen van een monument om een gevaar te elimineren zou ik dan niet alleen aan het eerdergenoemde artikel 17, lid 2 ophangen, maar in combinatie met artikel 15, lid 3.

Wanneer alle actie door de rechthebbende uitblijft, en het is 11 februari 2031, laat het bestuur dan een besluit nemen om het grafrecht vervallen te verklaren.

Al met al is mijn reactie een lange reactie geworden, maar de procedure bij kennelijke verwaarlozing van graven vraagt lange termijnen. Dat is ook de reden om duidelijke criteria vast te stellen wanneer er op uw begraafplaatsen sprake is van kennelijke verwaarlozing en tijdig te starten met de eerste aanschrijving. Niet pas op het moment dat een grafmonument op omvallen staat, maar al eerder. Als het tegenzit bent u zes jaar verder voordat u een graf waarbij sprake is van verwaarlozing vervallen kan laten verklaren.

Met vriendelijke groeten,

Igle Weidenaar
16 september 2025