Begraafplaats St. Joris, Willem van Engelen, †1985

 

Willem van Engelen 

(Roosendaal, 30 augustus 1920 - Eindhoven, 24 juni 1985)  

vak JL-1-15.

De Moezel stroomt van links naar rechts

van déze kant tenminste.

't Is maar hoe je het bekijkt

't is de halve waarheid slechts.

 

't Is net als met het goed en kwaad

de waarheid heeft twee kanten

want kijkend van de overkant

is 't of de stroom naar links toe gaat.

 

't Is rechts en links, en recht of krom

en yin en yang, zo slecht als goed

ten hemel juichend, ten dood bedroefd

de waarheid keert zich steeds weer om.

 

Wat blijft bestaan dat is de stroom

die door blijft gaan tot aan het eind

de vis vitalis, levensbron

dus nooit getreurd, doe maar gewoon.

Willem, mijn vader, schreef dit gedicht een kleine week voor zijn overlijden en gaat over het einde dat hij onafwendbaar dichterbij zag komen. 

 

Ons gezin kwam in 1956 vanuit Limburg in Eindhoven wonen. Mijn vader had hier een praktijk als longarts in het Catharina-ziekenhuis. In het personeelsblad van april 1981 las ik:

-Op de dag van inschrijving in het specialistenregister -1 januari 1956- kreeg dokter van Engelen de benoemingsbrief van de regenten van het St.Joseph ziekenhuis en Binnenziekenhuis. " Ik werd aangesteld als longarts maar moest beloven me niet met gewone longontsteking en te bemoeien. Ik kon dat rustig doen omdat ik wel wist dat "gewone" longontstekingen nauwelijks bestonden". De eerste patiënt herinner ik me nog goed. Het was een kind in het St. Joseph met een etterfleuris. Ik woonde nog in Roermond en moest iedere dag in de strenge winter van '56 naar Eindhoven om haar op een kamertje van de kinderarts te puncteren. Ik heb haar later nog eens terug gezien als gezonde moeder van een paar kinderen-

 

We woonden in de Ruusbroeclaan en werden leden van de Sint Jorisparochie. In de Sint Joriskerk werd gedoopt, gekerkt, gebiecht, gecommuniceerd, gevormd, getrouwd en begraven. Alle kinderen, uiteindelijk acht, gingen naar de Mariaschool in de Gasthuisstraat (de meisjes) of de Jorisschool in de Tuinstraat (de jongens). We liepen mee in processie door de straten van Stratum, we leerden de catechismus uit ons hoofd en voerden op de longafdeling van het Binnenziekenhuis het kerstspel op. Zowel de kerk als het kerkhof zijn niet weg te denken uit onze herinnering en die van Willem. Hij had het er wel eens over, dat hij daar begraven wilde worden, bij een aantal van zijn patiënten en buurtgenoten.   

Graag ga ik even verder terug in de tijd.
In 1939 startte mijn vader zijn studie medicijnen in Utrecht en bij de studentenvereniging Veritas ontmoette hij mijn moeder, Charlotte C.P.A. van den Heuvel. 
Drie jaar later - het was inmiddels oorlog - werden de studenten gedwongen de Loyaliteitsverklaring te tekenen, waarmee zij moesten verklaren niets tegen de Duitse bezetter te zullen ondernemen. Mijn ouders weigerden, zoals vele studenten, en de universiteiten gingen dicht.  

Mijn vader meldde zich voor de Arbeitseinsatz. Hij werd naar Duitsland gestuurd en te werk gesteld in een ziekenhuis dicht bij de Pools-Tsjechische grens. In het personeelsblad van het Catharina ziekenhuis van april 1981 zegt hij daarover:  

" Daar heersten afgrijselijke toestanden op hygiënisch gebied. Er was op de bovenste verdieping, waar de chirurgische afdeling was, zo weinig water beschikbaar, dat de patiënten in hetzelfde laagje badwater moesten worden gewassen…"

Hij liep er roodvonk op, werd naar huis gestuurd en dook onder.

Na de oorlog hervatte Willem zijn studie, trouwde in 1947 met mijn moeder en behaalde zijn artsdiploma in 1948. In datzelfde jaar wachtte hem de militaire dienstplicht. Mijn vader werd naar Indië gestuurd, waar hij de ‘Tweede Politionele Actie’ meemaakte. In Serang werkte hij als bataljon-arts en later kreeg hij de leiding over de longafdeling van het Legerhospitaal in Batavia.   

Eindhovens Dagblad, 8 april 1981:

Hij heeft er gevochten, niet alleen tegen “opstandige” Indonesiërs, maar vooral tegen malaria en de pokken. “Die tijd heeft een geweldige invloed op me uitgeoefend. Ik heb daar leren relativeren”, zegt Van Engelen, die diende in een bataljon met Groningers, Drentenaren en Friezen: “Stoere binken, solidair en betrouwbaar”. 

 

In 1950 ging mijn vader een dienstverband aan met Hornerheide, een sanatorium voor tbc-patiënten in Horn (bij Roermond). Aanvankelijk reisde hij van Utrecht op en neer, totdat hij ons gezin naar Limburg kon laten overkomen. Mijn moeder ging ook - parttime -  werken bij Hornerheide en daarnaast aan de slag als arts voor de zuigelingen- en kleuterbureaus in de omliggende dorpen.

In 1953 werd mijn vader assistent van dr. J. Swierenga op de longafdeling van het St. Antoniusziekenhuis in Utrecht. Hier kon hij zich met alle moderne vormen van diagnostiek, verrichtingen en thoraxoperaties vertrouwd maken. In ruil voor een permanente wachtdienst mocht hij ieder weekend naar huis. 

 

Bij zijn 25-jarig jubileum als longarts, met een receptie in ‘zijn Cathrien’ , sprak directeur Dr. Q.A.M. Eijsbouts: 

 

-25 jaar longarts, 25 jaar dokter en toeverlaat voor mensen vooral in hun moeilijkste uren. Maar daarnaast ook 25 jaar een zeer apart heer, met al klassiek geworden schuifelpasjes. Onvoorspelbaar en niet gemakkelijk soms. Met een geheel eigen visie op veel zaken van het leven. (…) Naast je reusachtige kwaliteiten als arts en longarts heb je voor onze ziekenhuisgemeenschap veel, zeer veel betekend. Namens die gemeenschap zeg ik je bij deze nogmaals dank.-

 

Na zijn officiële afscheid van het ziekenhuis kwam het leven van Willem in rustiger vaarwater, met zijn boerderijtje in Middelbeers waar hij bijen hield, schoffelde in zijn bedden met aardbeien en druiven teelde in zijn kasje. Als groepsbegeleider ging hij mee naar Kreta om te tekenen en te schilderen (‘psycho-safari noemde hij dat).  
Ook al liet mijn vader vaak niet merken wat er in hem omging, hij was een beminnelijke man die het welzijn van zijn kinderen en kleinkinderen hoog in het vaandel had staan. Onvergetelijk leeft hij voort in onze familiegeschiedenis. 

 

Ireen van Engelen

Amsterdam, 24 juni 2025

Contact