Elke begraafplaats een pluktuin?

© Anja Krabben

Blije en dankbare bezoekers, voedsel voor hommels, bijen en vlinders, kleur en vrolijkheid bij de graven, en dat allemaal door een pluktuin. Wie wil dat nu niet? Maar is dat voor elke begraafplaats (financieel) haalbaar?

‘Elke begraafplaats een bloemenweide,’ promootten wij in het augustusnummer van 2023. Want dat maakt de begraafplaats tot een nóg groenere plek en bevordert de biodiversiteit. Een pluktuin is iets anders dan een bloemenweide. Een bloemenweide is één groot veld met veel verschillende soorten grassen, bloemen en planten. Een pluktuin heeft paden of is aangelegd in stroken en hier mogen bezoekers zelf bloemen plukken en een boeket samenstellen om mee te nemen. Een bloemenweide bloeit vooral in de late lente en de zomer. In een pluktuin staan meestal bloeiende bloemen vanaf het vroege voorjaar tot late zomer, dat begint met de vroege bollen, dan volgen de tulpen en daarna veel verschillende kruiden.

Pluktuinen vindt je door heel Nederland en ook steeds vaker op een begraafplaats, zoals op de gemeentelijke begraafplaats De Wissel in Dronten. “Mensen vinden het fantastisch,” zegt begraafplaatsbeheerder Jacco Doornwaard, over de pluktuin die verleden jaar oktober is aangelegd – “bij binnenkomst gelijk rechts” – op een veld dat nog niet in gebruik was. “Mensen vertellen ons hoe blij ze zijn: ‘mooi dat dit kan’, ‘goed dat de gemeente dit mogelijk maakt’. En we zien het ook, door al die vaasjes bloemen aan het graf.” Ik spreek hem half juni als de kruiden zoals korenbloemen, kamille en klaprozen staan te bloeien. De bolgewassen, zoals krokussen, narcissen, tulpen en allium zijn dan al uitgebloeid. De bloei gaat tot in het najaar door. Wat zijn de laatste bloeiers? “Dat weet ik eigenlijk niet, dat wordt een verrassing.”

Ook in Noordwijk is in najaar 2025 een pluktuin aangelegd, op de gemeentelijke begraafplaats aan de Oude Zeeweg. Een idee van de begraafplaatsmedewerkers zelf, de leidinggevende zei ja. “En het is een groot succes,” zegt beheerder Peter Wisse. “Heel soms nemen mensen de bloemen mee naar huis, maar ze worden vooral bij het graf gezet, zoals het bedoeld is. Vorige week bloeide de camassia (Indianenbloem). Een prachtige bloem, die zie je dan ook meteen overal bij de graven staan.”

Bij de aanleg van de pluktuin heeft zowel Dronten als Noordwijk professionele hulp ingeschakeld. In Noordwijk heeft JUB Holland het mengsel samengesteld en is deze door de vaste hovenier van de gemeente, Berbee Tuinen, de grond in gedaan. In Dronten is alles door Lubbe Lisse gedaan, die heeft het assortiment samengesteld en de bollen en kruiden geplant en gezaaid.

Pluktuin Concept
“Maar niet nadat ik uitgebreid contact heb gehad met de gemeente Dronten over mijn voorstel een pluktuin aan te leggen,” zegt Jens Reeuwijk, die twee jaar geleden is gestart met zijn bedrijf Jens Reeuwijk Bloembollen. Hij levert bollen en kruiden voor de openbare ruimte en ontwikkelde het Pluktuin Concept voor Begraafplaatsen. Omdat Dronten zijn naam niet kende, durfde de gemeente het (nog) niet aan met hem in zee te gaan. “Ik ben misschien pas 27, maar loop al van jongs af aan rond in de kwekerij van mijn vader en oom.” Na de tuinbouwschool is hij gaan werken in de bloembollensector.

Inmiddels heeft Reeuwijk op zo’n negen begraafplaatsen door het hele land pluktuinen aangelegd, het zijn even zoveel visitekaartjes van zijn bedrijf. Hij heeft het concept voor het eerst uitgeprobeerd op Westgaarde in Amsterdam in 2024-2025. “Op twee stukjes grond,” vertelt Yannis Roggeveen, teamleider begraafplaatsen bij PC. “Hij benaderde ons eind 2024. Verleden jaar stond dat mooi in bloei.”

Reeuwijk levert de pluktuin met een bord waarop uitleg wordt gegeven over wát er bloeit en wanneer, waarom er niet wordt gemaaid, op welke moment je welke bloem het beste kunt plukken of knippen en hoe. De pluktuinborden worden gepersonaliseerd met eigen logo en huisstijl, een QR-code en het verhaal wat je als begraafplaats wilt vertellen. Er zit een schaartje bij waarmee mensen de bloemen kunnen afknippen.

Wordt er veel geplukt? Roggeveen: “Op Westgaarde was de ene strook aangelegd op een veld met algemene graven en de andere strook bij graven in een duurdere categorie. Bij de tweede strook werd opvallend meer geplukt dan bij de algemene graven.”

Reeuwijk ziet ook verschillen: “Op de ene begraafplaats wordt alles leeggeplukt, op de andere blijft meer dan de helft staan. Het is allemaal goed. Het doel is niet per se dat alles verdwijnt, maar dat mensen kunnen en mogen plukken, bij elk bezoek. De bloembollen en kruiden hebben daarnaast ook een sierwaarde en zorgen voor een kleurrijke entree van de begraafplaats.”

Als er veel geplukt wordt, kan dit tijdelijk een kaal beeld opleveren. Wim de Nie, beheerder van de algemene begraafplaatsen in Purmerend en Midden-Beemster – op beide begraafplaatsen heeft Reeuwijk een pluktuin aangelegd – noemt de bollen “een daverend succes, maar de kruiden willen in Purmerend nog niet bloeien. Misschien omdat de pluktuin daar, anders dan in Middenbeemster waar de kruiden wel al bloeien en in stroken in de volle zon liggen, langs het toegangspad onder een laan met bomen is aangelegd.”

Reeuwijk: “Tuurlijk, waar schaduw is, doen kruiden het minder, dat heb ik ook aangegeven. Voor bollen maakt het niet uit. Maar ik ga zelf vaak langs bij de begraafplaatsen om te kijken hoe de stroken het doen en ik heb geconstateerd dat er veel geplukt wordt, en snel. Zodra de bloemen beginnen te bloeien knippen of plukken mensen ze. Ik zie in Purmerend overal in de urnennissen korenbloemen staan, dus gebloeid hebben ze.” De kaalheid is hier eerder een teken van succes, aldus Reeuwijk, alles is leeggeplukt.

De meeste bollen en kruiden komen elk jaar weer terug, of zaaien zichzelf weer uit. Bij tulpen is dat anders. Reeuwijk: “Wil je de bollen het jaar daarop weer laten bloeien, dan is helemaal niet plukken het allerbeste. Maar er is een methode van plukken waardoor de kans dat de tulp het jaar daarop weer bloeit, aanwezig is. Dat is de manier waarop tulpen worden geplukt voor de veiling. Dat wil zeggen, niet helemaal aan de grond plukken, maar iets er boven en het eerste twee bloemblaadje laten staan, dan blijft er nog voeding voor de bol over en kunnen de tulpen terugkomen. Nooit allemaal en wellicht zijn ze iets kleiner.” Als je zeker wilt zijn van tulpen elk jaar, kun je het beste elk najaar wat extra bollen de grond in doen.

Donaties
De meeste pluktuinen die niet op een begraafplaats liggen, vragen een (kleine) betaling voor het plukken van de bloemen. Begraafplaatsen doen dit niet. Is een pluktuin financieel haalbaar voor elke, ook kleine begraafplaats? De aanleg van een pluktuin is een investering, waar je weliswaar jaren van kunt genieten – mits je het (minieme) onderhoud goed aanpakt – maar vraagt een regelmatige kleine extra investering in de vorm van tulpenbollen. Reeuwijk: “Een strook van honderd vierkante meter is een investering van een paar duizend euro. De exacte prijs is afhankelijk van de locatie, de werkzaamheden en de hoeveelheid.” Om hier eventueel nog iets van terug te zien heeft Reeuwijk bij het Pluktuin Concept voor Begraafplaatsen een QR-code bedacht via welke gedoneerd kan worden. Daar is tot nu toe geen ervaring mee, omdat Reeuwijk alleen nog pluktuinen heeft aangelegd op gemeentelijke begraafplaatsen. “Ik lever en plant vaak in opdracht van gemeenten bloembollen dan komt dit concept ook ter sprake.” Voor gemeentelijke begraafplaatsen is een QR-code voor donaties ingewikkeld (zie p. 36). Reeuwijk kan niet wachten op de eerste particuliere begraafplaats waar hij een pluktuin mag aanleggen, om te zien of het werkt, zo’n QR-code. “Een pluktuin is een investering die zich misschien niet financieel terugverdient, maar wel op andere manieren. Het is goed voor het welzijn van de natuur én de mens. En de reacties zijn ongelooflijk positief. Zoveel dankbaarheid en goodwill kunnen begraafplaatsen denk ik op weinig andere manieren in die mate creëren.”

Eén gele waas

Het artikel ‘Elke begraafplaats een bloemenweide’ (augustus 2023), ging onder andere over de gemeentelijke begraafplaats Hofwijk in Rotterdam. In maart 2023 is hier 2.500 vierkante meter grasveld, dat ooit een strooiweide was geweest, ingezaaid met bloemenzaadmengsel. Vanaf juni dat jaar stond het volop in bloei met diverse soorten bloemen en kruiden. De foto’s bij het artikel toonden de bloemenpracht.

Maar hoe is dat nu, drie jaar later? We bellen half juli met Martin Hofstra, voorman buitendienst. “Het staat hier volop in bloei,” zegt hij, “maar helaas met de verkeerde bloemen. Er staat vooral mosterdzaad en koolzaad, het is hier één gele waas. En we wíllen klaprozen, zonnebloemen, margrieten en korenbloemen.” Maar hij steekt onmiddellijk de hand in eigen boezem: “Het is onze eigen schuld, we hebben het veld verkeerd onderhouden.” In 2023 zei Mike de Zwaan in De Begraafplaats dat er nauwelijks onderhoud aan het veld was. Eén keer per jaar na de bloei maaien, het een week laten liggen en afvoeren. “Het enige wat we doen is het niet ingezaaide maar spontaan groeiende koolzaad eruit trekken, want dat gaat anders overheersen. Dat is een kwestie van een keer in de maand met een aantal mensen een uurtje of twee koolzaad trekken.” Dat is dus blijkbaar niet gedaan. Nog erger. Hofstra: “We hebben het koolzaad door de grond heen gefreesd. We hadden het moeten maaien en direct afvoeren. Volgende week gaan we daarom alsnog alles platmaaien en afvoeren. En met enig geluk zien we nog deze zomer een terugkeer van de juiste kruiden. Maar anders volgend jaar.”

De bloemenweide was aangelegd met het doel meer biodiversiteit te creëren en voedsel voor de vlinders en bijen – “er staat ook een bijenburcht hier” – maar ook mogen mensen er bloemen plukken. “En dat gebeurde ook, maar met mate. Er staat een bordje met daarop ‘pluktuin’, maar geen uitgebreid informatiebord. Het is een extraatje, niet het hoofddoel.”

De bijenburcht

De pluktuin in Purmerend. Foto: Jens Reeuwijk

De urnenmuur in Purmerend met allium uit de pluktuin. Foto: Jens Reeuwijk

De pluktuin in Noordwijk begin juni. Foto: Peter Wisse