Grafrechten overschrijven naar eigen begraafplaatsstichting?

VRAAG

Naar aanleiding van een aantal LOB aanbevelingen heeft Stichting XX (van een bijzondere begraafplaats) besloten dat de graven alleen verkocht worden aan leden van onze kerk, voor onbepaalde tijd. De grafbrief wordt aangepast naar één rechthebbende. Naam van de partner wordt er wel bijgeschreven als het om een tweepersoons graf gaat. Praktijk is dat na overlijden van de rechthebbende het recht overgaat naar de partner. Als beiden overleden zijn moet opnieuw een rechthebbende worden aangesteld. Dit zou een niet-lid van onze kerk kunnen zijn.

Nu hebben wij een behoorlijk aantal graven (vanaf 1870!)  waarvan geen nabestaanden zijn te achterhalen. Daarom de vraag of het mogelijk is om deze graven op naam van de Stichting XX te zetten, als zijnde rechthebbende. Dit zou volgens mij ook moeten kunnen in gevallen waar een graf volledig gevuld is en aan de nabestaanden (rechthebbende) voor te leggen dat het recht kan worden ondergebracht bij de Stichting XX. De vraag is of dit de juiste oplossing is voor een sluitende administratie?

ANTWOORD

Voor een bijzondere begraafplaats is het toegestaan om in het reglement te regelen dat een eerste uitgifte van grafrecht alleen aan de eigen achterban mag. In het reglement een disclaimer hiervoor opnemen is verstandig. Realiseert u zich echter wel dat wanneer het grafrecht na overlijden van de rechthebbende overgeschreven is op een andere persoon, u de zeggenschap over wie er in het graf bij begraven wordt kwijt bent. De rechthebbende bepaald wie er in een graf begraven wordt.

U schrijft dat er een behoorlijk aantal graven zijn waarop u geen rechthebbende meer heeft en waarvan ook geen nabestaanden van de in de graven overledenen te traceren zijn. U vraagt of u het grafrecht op deze graven op naam van de stichting kunt zetten. In jullie regelement is hiervoor de artikel 14 van belang:

Artikel 14 Overschrijving van verleende rechten.

1. Het uitsluitend recht op een graf kan op schriftelijk verzoek van de rechthebbende worden overgeschreven ten name van de echtgenoot of levenspartner dan wel een bloedverwant tot en met de derde graad. Overschrijving op verzoek van de rechthebbende ten name van een ander is slechts mogelijk, indien daarvoor gewichtige redenen bestaan.
2. Na het overlijden van de rechthebbende kan het recht worden overgeschreven op naam van de echtgenoot of levenspartner dan wel een bloed- of aanverwant tot en met de derde graad, mits het verzoek hiertoe schriftelijk wordt gedaan binnen een jaar na het overlijden van de rechthebbende. Overschrijving ten name van een ander is slechts mogelijk indien daarvoor gewichtige redenen bestaan.
3. Indien binnen de in lid 2 gestelde termijn geen verzoek tot overschrijving is gedaan, vervalt het recht aan het bestuur.
4. Van iedere overboeking van het recht op een graf wordt aantekening gehouden in het in artikel 4 genoemde register.
5. De rechthebbende krijgt een bewijs van overboeking.

Wanneer de rechthebbende aantoonbaar overleden is en er heeft gedurende een jaar na het overlijden geen overschrijving plaatsgevonden, vervalt het recht volgens jullie regelement aan het bestuur. Als de stichting het graf vervolgens in stand houdt, is de stichting vanaf dat moment verantwoordelijk voor het graf en tevens eigenaar van het grafmonument. En daarmee ook verantwoordelijk geworden voor het grafmonument. Dus wanneer op het graf een staande steen staat en deze zou omvallen en schade toebrengen aan een ander monument, dan is de stichting verantwoordelijk voor herstel van die schade.

De stichting is verantwoordelijk voor het graf, maar er is géén sprake meer van grafrecht op het particuliere graf. Grafrecht is immers een zakelijk recht, een overeenkomst tussen twee partijen waarbij beide partijen moeten tekenen voor de overeenkomst. Als stichting kunt u hiervoor geen overeenkomst met uzelf sluiten. U kunt wel besluiten om dergelijke graven simpelweg in stand te houden, maar het grafrecht overschrijven op naam van de stichting kan niet. Het is dan simpelweg een graf zonder rechthebbende en de stichting heeft de volledige zeggenschap over het graf, maar is geen rechthebbende. U zou een dergelijk graf zelfs kunnen zien als een algemeen graf. De houder van de begraafplaats bepaald bij een algemeen graf immers wat er met een dergelijk graf gebeurt.

***

U vraagt aanvullend ook of u de rechthebbende op een graf volledig bezet graf kunt voorleggen dat zij het recht onderbrengen bij de stichting. Eigenlijk stelt u dan aan de rechthebbende voor dat hij of zij  gebruik maakt van artikel 15 van het reglement:

Artikel 15 Afstand doen van graven

Zonder aanspraak te kunnen maken op enige vergoeding kan de rechthebbende schriftelijk afstand doen ten behoeve van de Stichting XX van het recht op het eigen graf. Van de ontvangst van een zodanige verklaring doet het bestuur schriftelijk mededeling aan de rechthebbende.

U kunt dat aan hen voorstellen, maar ik zie er niet direct meerwaarde voor u in. U neemt dan ook de verantwoording voor het grafmonument op u. Stel er waait een boom om en het monument beschadigd, mogelijk onherstelbaar. U bent in dergelijke situaties in elk geval moreel verplicht tot herstel van de schade, omdat u de rechthebbende geadviseerd heeft afstand van het grafrecht te doen ten gunste van de stichting. Wanneer grafrecht vervallen verklaard is omdat nabestaanden op grond van artikel 14 verzuimd hebben te zorgen voor overschrijving en daardoor is het recht vervallen verklaard, dan zie ik die morele verplichting tot schadeherstel niet. Zolang er een rechthebbende op het graf is, is die op grond van artikel 20 van het regelement verplicht het grafmonument te onderhouden. Laat de verantwoordelijkheid daar waar deze hoort: bij hen die verantwoordelijk zijn.

Aan de andere kant is het ook weer zo dat wanneer een graf vol is, u in principe nauwelijks nog contact met de rechthebbende hoeft te hebben. Wanneer periodiek betaling van onderhoudsrechten vereist is, dan wel natuurlijk, maar ik meen dat dat in jullie situatie niet aan de orde is. Als de rechthebbende geen gemeentelid is, aan de andere kant van het land woont, verhuisd en geen adreswijziging doorgeeft, dan bent u hen kwijt. Dat geldt ook wanneer de rechthebbende overleden is en jullie daar geen kennis van hebben. In die situaties is jullie grafadministratie niet meer compleet. Dat voorkom je door zoals u voorstelt de rechthebbende afstand te laten doen van het grafrecht.

Mijn advies is om het grafrecht op de graven waarvan de rechthebbende aantoonbaar langer dan een jaar geleden overleden is en er heeft geen overschrijving van het grafrecht plaatsgevonden, door het bestuur vervallen te laten verklaren. De stichting heeft dan weer de zeggenschap over het graf en bepaald over de instandhouding met of zonder monument. Wanneer een rechthebbende overlijdt en jullie hebben daar kennis van, benader de nabestaanden actief en wijs het op de verplichting tot overschrijven van het grafrecht binnen een jaar.

Rechthebbenden wijzen op de mogelijkheid afstand te doen op grond van artikel 15, kan, maar realiseert u zich wel dat de stichting dan verantwoordelijk is voor dergelijke graven.

Igle Weidenaar
4 november 2025