Opgraven versus samenvoegen

VRAAG

Sinds een klein jaar heb ik het beleid begraafplaatsen onder mijn hoede binnen onze gemeente, en ik ben nogal verward over het opgraven versus samenvoegen en regels daaromtrent.

Ik heb een familie met een eeuwigdurend graf. Zij willen dit graf zelf ook weer gebruiken, dus ik heb uitgelegd dat we drie lagen kunnen samenvoegen op drie diep zodat er weer ruimte komt.

Nu is de vraag of hier conform artikel 26.4 in de verordening toestemming voor moet worden aangevraagd bij de burgemeester. Of hoeft dit niet bij samenvoegen? Ik dacht dat ik had gelezen dat je bij samenvoegen in principe ook opgraaft én deze toestemming dus ook vereist is. Maar nu is er intern een discussie over aan het ontstaan.

Zouden jullie mij hier duidelijkheid in kunnen geven?

ANTWOORD

Voor de beantwoording van uw vragen heb ik de Verordening op het beheer en het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen voor uw gemeente uit 2023 geraadpleegd.

U heeft een vraag over het schudden van een graf dat voor onbepaalde tijd uitgegeven is. Een familie wil een dergelijke graf opnieuw gebruiken. Volgens jullie verordening kan dat ook. Ik verwijs naar de volgende artikelen vanuit jullie verordening:

Artikel 1. Begripsbepalingen

1. samenvoegen: een vorm van ruiming van het graf waarbij de stoffelijke resten na afloop of na afstand van het grafrecht van meerdere lagen in een graf worden samengevoegd tot op de onderste laag.
2. ruimen: het verwijderen van stoffelijke resten vanuit een graf waardoor het graf vrijkomt voor heruitgifte. De stoffelijke resten worden opnieuw ter aarde besteld. Het ruimen van een asbus geschiedt door verstrooien van de as.

Daarnaast:

Artikel 12. Samenvoegen van graven

1. Het samenvoegen van de stoffelijke resten op de onderste laag in een graf is mogelijk indien de wettelijke grafrusttermijn van tenminste tien jaar wordt gerespecteerd; de resterende graftermijn nog minimaal tien jaar bedraagt; begraven op meer dan één laag mogelijk is en het samenvoegen technisch uitvoerbaar is.
2. Per graf kan slechts één keer een samenvoeging plaatsvinden. Er mogen maximaal drie graven samengevoegd worden op de onderste laag van het graf.

Jullie verordening spreekt over het ‘samenvoegen’ van stoffelijke resten op de onderste begraaflaag. Bij een graf met drie begraaflagen, wordt de onderste begraaflaag dan gebruikt om de stoffelijke resten van meerdere overledenen bij elkaar te plaatsen. Die begraaflaag wordt dan als verzamellaag gebruikt. Er komt dan ruimte vrij voor twee nieuwe begravingen. Zou het een twee-diep graf geweest zijn, dan komt er slecht één begraaflaag vrij. Samenvoegen is simpelweg een vorm van ruimen op grond van artikel 31 Wet op de lijkbezorging (Wlb). Een ruiming niet op initiatief van de houder van de begraafplaats, maar op verzoek van de rechthebbende. Lid 2 van artikel 12 geeft aan dat per graf maximaal één keer een samenvoeging kan plaatsvinden. Het schept onduidelijkheid dat in de volgende zin in uw verordening gesproken wordt over maximaal drie graven die samengevoegd mogen worden. Hier wordt bedoeld drie begraaflagen.

Schudden is niet gedefinieerd en ook niet opgenomen in deze verordening. Bij schudden worden de stoffelijke resten verzameld en onder de onderste begraaflaag ter aarde besteld. Bij een drie-diep graf komen dan drie begraaflagen vrij voor nieuwe begravingen. Ook weer een vorm van ruimen op grond van artikel 31 Wlb. Ook weer op verzoek van de rechthebbende.

Dan de vervolgvraag over artikel 26, lid 3 en 4.  De invulling van lid 3 en 4 is in iets gewijzigde vorm overgenomen vanuit de Modelverordening van de VNG. Dit schept verwarring. Ik kopieer eerst artikel 26, lid 3

Nabestaanden van een overledene die begraven is in een algemeen graf kunnen gedurende de in het eerste lid bedoelde termijn bij de burgemeester een aanvraag indienen om bij ruiming de stoffelijke resten, indien mogelijk, bijeen te doen brengen voor crematie of voor herbegraving elders. Nabestaanden van een overledene waarvan een asbus al of niet met een urn is bijgezet in een algemeen graf kunnen bij de burgemeester een aanvraag indienen om deze ter beschikking te houden voor herbegraving of verstrooiing elders.

Het is juridisch onjuist dat alleen nabestaanden een verzoek tot opgraven kunnen indien, dat mag iedereen doen. Het is ook onjuist dat dat alleen in het laatste jaar van de uitgiftetermijn zou mogen. Een verzoek indienen kan elk moment. Wel juist is dat voor een opgraving vanuit een algemeen graf altijd een vergunning op grond van artikel 29 Wlb vereist is. Na verlening van de vergunning kunnen de stoffelijke resten individueel opgegraven worden en vervolgens in een ander graf herbegraven worden, of worden gecremeerd.

De tweede zin van lid 3 is juridisch onjuist. De aanvraag om een asbus ter beschikking te stellen, kan gedaan worden bij de houder van de begraafplaats, bij de beheerder. De burgemeester heeft hier op grond van de Wlb geen enkele bemoeienis mee.

Artikel 26, lid 4

De rechthebbende op een particulier graf kan bij de burgemeester een aanvraag indienen om de stoffelijke resten te doen verzamelen om deze opnieuw in dezelfde grafruimte te doen plaatsen dan wel om deze te cremeren of elders opnieuw te doen begraven. De rechthebbende op een particulier urnengraf of particuliere urnennis kan bij de burgemeester een aanvraag indienen de asbus ter beschikking te houden om elders bij te zetten of om de as te doen verstrooien.

Ook hier geldt dat de rechthebbende bij de burgemeester geen aanvraag hoeft te doen om stoffelijke resten te laten verzamelen en in hetzelfde graf te laten terugplaatsen. Dit betreft het eerdergenoemde samenvoegen, de vorm van ruimen op grond van artikel 31 Wlb. Dat valt met de beheerder te regelen. Wanneer de stoffelijke resten echter een andere bestemming krijgen zoals herbegraven in een ander graf of cremeren, dan is er wel sprake van een opgraving waarvoor wel een vergunning artikel 29 Wlb vereist is.

Hetgeen ik bij lid 3 schreef over de asbus is ook van toepassing op lid 4. Hou er dan alleen rekening mee dat de rechthebbende hierin de beslissende persoon is.

Je schrijft ‘Ik dacht dat ik had gelezen dat je bij samenvoegen in principe ook opgraaft én deze toestemming dus ook vereist is.’ Technisch gezien graaf je bij samenvoegen de stoffelijke resten inderdaad ook op, net als bij een opgraving, daar heb je gelijk in. Juridisch is het echter een ander proces. Voor samenvoegen (een ruiming) is geen vergunning van de burgemeester vereist. Voor opgraven en een nieuwe bestemming van de stoffelijke resten, is wel een vergunning van de burgemeester vereist.

Je bent niet de eerste die in verwarring gebracht is over teksten zoals in artikel 26 van jullie verordening. Als bijlage heb ik een artikel over deze materie vanuit vakblad De Begraafplaats bijgesloten.

Het is jammer dat bij een eerdere actualisatie van de verordening de teksten van artikel 26 niet duidelijker gesteld zijn. Ik adviseer je deze toelichting te bevaren, mocht de verordening weer aan actualisatie toe zijn, heb je voor dit artikel alvast input.

Igle Weidenaar
16 september 2025