Rechthebbende van een grafsteen?

VRAAG

Ik heb een vraag over rechthebbende van een grafsteen. Deze persoon betaald al tien jaar geen grafrechten meer. We hebben brieven verzonden, maar geen reactie gegeven. Zelfs recent nog een brief verzonden. Is deze persoon dan nog wel rechthebbende?

ANTWOORD

U heeft een vraag of iemand nog rechthebbende op een grafsteen is als er al jaren geen grafrechten betaald worden. Uw vraag is voor tweeërlei uitleg vatbaar. Gaat uw vraag over wie rechthebbende op het grafmonument is of dat deze persoon nog rechthebbende op het graf is.

De eerste uitleg is wellicht het makkelijkst te beantwoorden, tenminste als u ervan uitgaat dat rechthebbende op het graf de eigenaar van het grafmonument is. Een grafmonument blijft eigendom van degene die het monument gekocht heeft, ook als het op een graf staat en daarmee ‘aard en nagelvast’ verbonden is aan de ondergrond. Op het moment dat het grafrecht geëindigd is omdat er afstand van gedaan is of de grafrechttermijn is verlopen en er heeft geen verlenging plaatsgevonden, pas dan wordt de houder van de begraafplaats per direct, als gevolg van natrekking, eigenaar van het grafmonument. De verantwoordelijkheid voor het monument is vanaf dat moment ook voor de houder van de begraafplaats, in uw geval is dat de gemeente Ameland. Dus zolang er een actief grafrecht op het graf rust, is de rechthebbende eigenaar van het monument.

De tweede uitleg van uw vraag is waarschijnlijk de situatie waar u op doelt: Is iemand nog rechthebbende als de grafrechttermijn al een aantal jaren verstreken is en er wordt geen grafrecht meer betaald. Ik kijk hiervoor naar uw Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen gemeente Ameland 2019.

Artikel 13 geeft aan dat grafrecht voor een periorde van twintig jaar gevestigd wordt. Daarnaast wordt in artikel 13 aangegeven:

Het in het eerste lid van dit artikel bedoelde grafrecht wordt op aanvraag van de rechthebbende telkens verlengd met een termijn van vijf of tien jaar, mits de aanvraag voor het verstrijken van de termijn van twintig jaar is ingediend. Een aanvraag ingediend na het verstrijken van de grafrechttermijn wordt geweigerd.

Er staat een verwijzing naar het eerste lid, maar dit artikel kent alleen platte tekst en geen lid 1 t/m 5. De blauwe tekst had waarschijnlijk lid 5 moeten zijn. Als het betreffende graf uitgegeven is voor twintig jaar en die periode is verlopen én er heeft geen verlenging van het grafrecht plaats gevonden op grond van artikel 13 (lid 5), dan bestaat het grafrecht simpelweg niet meer. Het graf komt dan in aanmerking voor ruiming en heruitgifte. De gemeente is eigenaar van het grafmonument en kan dat verwijderen.

In de situatie dat de persoon waar u op doelt al jaren geen reactie geeft, adviseer ik u een aangetekende brief te sturen waarin u bevestigd dat het grafrecht geëindigd is op datum X en dat het monument verwijdend kan worden, het graf geruimd kan worden en dat het voor heruitgifte in aanmerkingkomt.

Dan is er een aandachtpunt vanuit uw verordening. Artikel 21 spreekt over het Verwijderen van grafbedekking na verstrijken van de termijn hetgeen bij het graf waarover u ons benaderde van toepassing is. Artikel 21 kent in tegenstelling tot artikel 13 en 14 die alleen platte tekst hebben, wel lid 1 t/m 4.

Artikel 21 is overgenomen vanuit de model Beheersverordening van de VNG en is een artikel dat alleen maar aanleiding geeft tot onduidelijkheid. Ik geef onder elk lid mijn reactie daarop.

Artikel 21. Verwijdering grafbedekking na verstrijken van de termijn

1. De grafbedekking kan na het verstrijken van de termijn van uitgifte van het graf door het college worden verwijderd.

Lid 1 is duidelijk, zeker omdat opgenomen is dat het college de grafbedekking kan verwijderen. Artikel 23 geeft namelijk aan dat er een lijst van graven met bijzondere betekenis is. Graven die op die lijst staan, blijven behouden, inclusief het monument.

1. Het voornemen tot verwijdering van de grafbedekking maakt het college ten minste een jaar voorafgaande aan het tijdstip waarop de grafbedekking zal worden verwijderd per brief aan de rechthebbende of de gebruiker.

Lid 2 geeft vaak verwarring. De gemeente moet de rechthebbende voor het verstrijken van het grafrecht aanschrijven en een verlenging van het grafrecht aanbieden. Een verstandige gemeente schrijft in die brief ook dat als grafrecht niet verlengd wordt, het monument verwijderd kan worden, het graf geruimd kan worden en dat het graf vervolgens voor heruitgifte in aanmerking komt. Als het grafrecht dan verstreken is en er heeft geen verlenging plaatsgevonden én de gemeente wil het monument verwijderen, is er geen rechthebbende meer die geïnformeerd zou moeten worden dat het monument verwijderd gaat worden. Het monument hoeft dan zeker niet nog een jaar op het graf te blijven staan.

1. Wanneer het adres van de rechthebbende of gebruiker niet bekend is, maakt het college het voornemen tot verwijdering van de grafbedekking gedurende ten minste een jaar voorafgaande aan het tijdstip waarop de grafbedekking zal worden verwijderd door middel van een bij het graf te plaatsen bordje en bij de ingang van de begraafplaats bekend.

Dit is de procedure zoals die afgeleid is van artikel 28, lid 3 van de Wet op de lijkbezorging en heeft ook te maken met het aanbieden van de verlenging van het grafrecht. Als er geen verlenging heeft plaatsgevonden en de grafrechttermijn is inmiddels verstreken, dan bestaat het grafrecht niet meer en is er geen sprake meer van een rechthebbende dei geïnformeerd zou moeten worden dat een monument verwijderd gaat worden.

4. Indien de grafbedekking niet binnen dertien weken na de verwijdering is afgehaald, vervalt deze aan de gemeente, zonder dat de gemeente tot enige vergoeding verplicht is.

Hier heb ik een kort en duidelijk advies over: Schrap deze bepaling uit de verordening. De gemeente trekt een risico naar zich toe en haalt zich veel werk op de hals. Het risico van beschadiging van het monument tijdens de verwijdering en opslag, ligt nu gedurende drie maanden bij de gemeente. Dat moet je niet willen, als gemeente moet je willen dat de rechthebbende zelf het monument verwijderd als hij dat wil behouden en wel voor afloop van de grafrechttermijn. Nu schrijft de verordening voor de gemeente zorgdraagt voor de verwijdering van het monument van het graf, het monument gedurende drie maanden opslaat, beide acties met risico van beschadiging. Wordt het monument niet opgehaald, moet de gemeente het monument weer oppakken en afvoeren. Er is sprake van aanvaarding van ongewenst risico én het creëren van onnodige extra werkzaamheden door uitvoerende medewerkers.

Mocht u ertoe overgaan om de Beheersverordening te actualiseren, dan vraag ik ook aandacht voor hetgeen in artikel 13, lid 3 zou zijn:

Het grafrecht, bedoeld in lid 1, wordt niet verleend als de daartoe bestemde ruimte van de begraafplaatsen dat niet toelaat.

Deze bepaling is simpelweg strijdig met artikel 28 van de Wet op de lijkbezorging dat een rechthebbende steeds het recht op verlenging van het grafrecht geeft.

Ik realiseer me dat mijn antwoord uitgebreider geworden is dan een simpel ja of nee op uw vraag. Uw vraag vroeg echter raadpleging van uw Beheersverordening en dan kom je al lezend van ene artikel in het andere om een onderbouwd antwoord op uw vraag te kunnen geven. Als ik dan artikelen in een verordening tegenkom die aandacht vragen, dan benoem ik die ook om mijn antwoord te verduidelijken.

Igle Weidenaar
18 mei 2026