Vervangend graf (ivm hoge grondwaterstand)

VRAAG

We hebben op ons algemene begraafplaats een graf voor onbepaalde tijd, hier kunnen we niet meer in begraven vanwege het grondwater. We bieden een ander graf aan, ook voor onbepaalde tijd, maar brengen wel de onderhoudskosten in rekening voor 20 jaar. Alleen wat doen we met het graf waar we niet meer in willen begraven? Mogelijk wordt daar een zus rechthebbende, we willen voorkomen dat zij straks ook aanspraak gaat maken op dit graf. Heeft u enig idee?

ANTWOORD

We hebben eerder contact gehad over het aanbieden van een vervangend graf als in een bestaand graf eigenlijk met goed fatsoen niet meer begraven kan worden in verband met structureel te hoog grondwater. Ik geef graag een voorbeeld hoe te handelen in een dergelijke situatie:

Stel (willekeurig) veld A, rij 1 grafnummer 1, uitgeven voor onbepaalde tijd met drie begraaflagen en er kan als gevolg van een structureel te hoog grondwaterniveau eigenlijk niet meer begraven worden in dat graf. Er is in dat graf nog één begraaflaag vrij voor gebruik. Je kan in gesprek gaan met de rechthebbende. Gemotiveerd aangeven dat gebruik van het graf ongewenst is en hen een vervangend graf aanbieden op (willekeurig) veld F, rij1 grafnummer 10. Dat vervangende graf wordt dan ook een graf voor onbepaalde tijd met drie begraaflagen. De ingangsdatum wordt overgezet van A-1-1 naar F-1-10, het vervangende graf. Vanzelfsprekend schrijf je de rechten op graf A-1-1 niet over op naam van een ander. Je wilt op termijn juist af van het begraven in dit graf. Als het grafrecht overgezet is naar een ander graf, dan geef je simpelweg het ‘natte’ graf niet meer uit.

Tijdens het gesprek met de familie over het aanbieden van een vervangend graf zou ik een paar mogelijkheden voorleggen met betrekking tot de stoffelijke resten van twee personen die nu in A-1-1 begraven zijn:

• Stoffelijke resten individueel opgraven en herbegraven in het vervangende graf. Daarmee zijn de twee onderste begraaflagen van het vervangende graf gelijk in gebruik en blijft er slechts één begraaflaag over. Er is een vergunning tot opgraven vereist, maar dat hoeft geen punt te zijn als de laatste begraving langer dan tien jaar geleden is. Kosten voor de op- en herbegraving zou ik als gemeente voor mijn rekening nemen. Je bent tenslotte ook af van een graf waarin eigenlijk niet meer in begraven kan worden en het geeft, als er meer graven op dezelfde rijen verdwijnen, een kans op herinrichting met graven met minder begraaflagen.
• Graf A-1-1 fysiek ruimen waarbij de stoffelijke resten onder het vervangende graf F-1-10 geplaatst worden. Je zou dit kunnen zien als het schudden van het oude graf. In die situatie is het ook reëel om de kosten voor deze actie met de stoffelijke resten bij de rechthebbende in rekening te brengen als ‘schudden’. In het vervangende graf zijn na die actie immers meer begraaflagen vrij waar gebruik van gemaakt kan worden. Oude graf is dan volledig leeg en er is geen rechthebbende meer. Kansen voor herinrichting.
• De minst aantrekkelijke regeling voor de begraafplaats. Naast het vervangende graf F-1-10, graf A-1-1 simpelweg in stand laten en maar wel onderhoudsrechten in rekening brengen bij de voormalige rechthebbende. Voormalige rechthebbende, het grafrecht is immers overgezet naar het vervangende graf. Het vervangende graf kan dan gebruikt worden door de rechthebbende, waarbij de vraag is of er alleen gebruik gemaakt mag worden van de bovenste laag, of dat het hele graf beschikbaar is. Dat vraagt beleidsmatige keuzes hierin.

Ik herinner me dat er op jullie bij meerdere graven te maken hebben met de grondwaterproblematiek. Er zijn dus wellicht ook meerdere graven waarvoor het raadzaam is een vervangend graf aan te bieden. Dat vraag erom om hiervoor (ook politiek) beleid vast te stellen zodat jullie niet elke keer ad hoc met rechthebbenden in gesprek hoeven te gaan. De kern van mijn reactie is dat ik adviseer om van die ‘natte’ graven af te komen waarbij maatwerk per graf wellicht nodig is. Maar stel wel kaders voor vast voor maatwerk. Zorg dat er zowel ambtelijke als politieke overeenstemming is zodat het niet van de individuele medewerker afhankelijk is welk aanbod een rechthebbende krijgt.

VervolgVRAAG

Het blijft een complexe situatie. In de planning staat inderdaad, dat we dit deel van de begraafplaats willen sluiten.

Ik vermoed dat wij voor de minst aantrekkelijke optie gaan voor onze begraafplaats. We gaan een nieuw graf uitgeven, het oude blijft bestaan. De grafrechten gaan over, voor onbepaalde tijd en de nieuwe rechthebbende (huidige is overleden) moet onderhoudskosten gaan betalen voor het nieuwe graf. Mogen wij als gemeente dan van het oude graf de rechthebbende worden?

VervolgANTWOORD

Als er overgedacht wordt om een ‘nat’ deel van de begraafplaats officieel gesloten te verklaren op basis van de artikelen 43 en verder uit de Wlb, dan kan het zijn dat je daardoor automatisch de rechthebbenden moet compenseren door het aanbieden van vervangende graven. De vraag is of een officiële sluiting van een deel van de begraafplaats de meest logische oplossing is. Er mag dan niet meer begraven worden, terwijl graven met slechts één of twee begraaflagen zonder problemen wel gebruikt zouden kunnen worden. Als de afmetingen van graven ook aan de kleine kant zijn, is het wellicht mogelijk om en om een rij graven uit te faseren en zo ruimte creëren voor nieuwe uitgifte van één of tweediep graven. Die mogelijkheid wordt uitgesloten als dat deel van de begraafplaats gesloten verklaard is. Ik ken de situatie per plaatse niet, maar ik denk dat ik zou opteren voor het aangaan van het gesprek met rechthebbenden en zou aansturen op het overzetten van rechten naar een vervangend graf en niet op het gesloten verklaren van een deel van de begraafplaats.

Je vraagt of de gemeente rechthebbende kan worden als grafrecht van een ‘nat’ graf overgezet is naar een vervangend graf. Als het grafrecht overgezet is, dan bestaat het grafrecht voor het ‘natte’ graf toch niet meer, dat recht rust dan op het vervangende graf. Het ‘natte’ graf is dan een graf zonder rechthebbende waar je als gemeente verantwoordelijk voor bent. Als gemeente ga je geen overeenkomst aangaande grafrecht aan met je eigen organisatie. Het is dan ‘gewoon’ een vrij graf. Je kan dergelijke graven in je grafadministratie een speciale status toekennen waardoor duidelijk is dat dat graf niet opnieuw uitgegeven kan worden.

Zoals je schrijft is het inderdaad een complexe materie. Ik adviseer in dergelijke situaties erop aan te sturen dat er beleid wordt vastgesteld hoe om te gaan met deze graven. Op die manier wordt voorkomen dat er elke keer ad hoc een beslissing genomen moet worden over individuele graven.

Igle Weidenaar
12 mei 2026