'Verzamelaar' van grafrechten

VRAAG

Een inwoner van onze gemeente ‘verzameld’ (plat gezegd) grafrechten van oude graven voor onbepaalde tijd op haar naam. Wij vragen ons af hoe rechtmatig dit is en of we hier iets tegen kunnen doen, in relatie tot de voormalige (uit 1869) en geldende Beheersverordening (2023). Deze laatste vind ik zelf onduidelijk.

ANTWOORD

De consulenten bij de LOB zijn geen juristen, wel hebben we veel ervaring met Beheersverordeningen en Reglementen voor begraafplaatsen. Wanneer we niet zeker zijn over de juridische juistheid van een reactie op een vraag, verwijzen we naar een jurist op het gebied van de Wlb, mr Van der Putten.

In de huidige verordening gaat artikel 17 over het overschrijven van grafrechten.

Artikel 17. Overschrijving van verleende rechten op een particulier graf

• 1.Op aanvraag van de rechthebbende kan het recht op een particulier graf door het college worden overgeschreven op naam van een ander natuurlijk persoon of rechtspersoon.
• 2.Als de overleden rechthebbende in het graf moet worden begraven, of als de asbus met zijn resten in het graf moet worden bijgezet, moet het verzoek tot overschrijving daaraan voorafgaand worden gedaan.
• 3.Het college is bevoegd om het recht op een particulier graf vervallen te verklaren als niet binnen 6 maanden na het overlijden van de rechthebbende, een verzoek is gedaan tot overschrijving van dat recht op naam van een ander.
• 4.Zolang het recht op een particulier graf, bedoeld in lid 1, niet door het college vervallen is verklaard, kan een aanvraag tot overschrijving van dat grafrecht door een natuurlijk persoon worden ingediend. Het college kan het grafrecht overschrijven op naam van de natuurlijk persoon die in de aanvraag staat genoemd. Is het recht op het particuliere graf reeds door het college vervallen verklaard, dan wordt de aanvraag tot het overschrijven van dat grafrecht geweigerd.
• 5.Grafrechten die van rechtswege vervallen zijn, kunnen niet meer worden overgeschreven.

Lid 4 stelt dat de rechten kunnen worden overgeschreven op naam van een natuurlijk persoon. De toelichting geeft echter aan dat rechten ook overgeschreven kunnen worden op naam van een notaris of op naam van Stichting Grafzorg Nederland. De naam zegt het al. Bij Grafzorg Nederland is sprake van een rechtspersoon, niet van een natuurlijk persoon. Wat is nu juist?

Dan is lid 5 van belang. Grafrechten die van rechtswege vervallen zijn, kunnen niet meer worden overgeschreven. Dat is logisch, van grafrechten die vervallen zijn bestaan simpelweg niet meer. Op een dergelijk graf wel opnieuw, onder de huidige voorwaarden, grafrechten gevestigd worden.

Maar wat schijft de Toelichting op artikel 17.

Artikel 17. Overschrijving van verleende rechten op een particulier graf Het recht op een particulier graf wordt bij besluit verleend door het college. Het vestigen van zo’n recht bij besluit, is het sluiten van een overeenkomst met de aanvrager tot het mogen gebruiken van een stuk grond voor een begraving of bijzetting van één of meer asbussen. In het besluit wordt aan de aanvrager het uitsluitend recht gegeven om lijken in een bepaald graf te doen begraven. Het recht om lijken in een bepaald graf te begraven steunt op een persoonlijke beschikking. De eigenaar kan zijn recht dus niet verkopen. Overdracht van het grafrecht aan een ander kan wel op verzoek van de rechthebbende via overgeschreven op naam van die ander plaatsvinden.

Het is gewenst dat er na overlijden van een rechthebbende een nieuwe rechthebbende wordt aangewezen die de verantwoordelijkheid voor de grafruimte en de daaraan verbonden kosten op zich neemt. De termijn, waarbinnen de aanvraag tot overschrijving kan worden gedaan, is gekoppeld aan het moment waarop het grafrecht bij besluit vervallen is verklaard.

Deze laatste zin begrijp ik niet, maar ik ben geen jurist. De zin suggereert dat er al sprake is van vervallen verklaard grafrecht. Mij lijkt dat daar pas sprake van kan zijn wanneer de rechthebbende overleden is, en er binnen zes maanden geen verzoek tot overschrijving gedaan is (artikel 17, lid4).

In het geval dat de stoffelijke resten (bij een recent overlijden, is er geen sprake van stoffelijke resten) van de rechthebbende in het graf moeten worden bijgezet dient het verzoek tot overschrijving vóór de bijzetting te worden gedaan. Doorgaans worden, na een overlijden, door de nabestaanden meteen al de noodzakelijke regelingen getroffen. Logischerwijs is dan het aanwijzen van een nieuwe rechthebbende daar één van. Wanneer nabestaanden ontbreken is er de mogelijkheid de rechten over te schrijven op naam van de notaris die de nalatenschap beheert, of op naam van de Stichting Grafzorg Nederland.

Bevoegdheid om het particulier grafrecht vervallen te verklaren (artikel 17, lid 1 en lid 4)

Hiervoor is gekozen omdat op enig moment bij het college zekerheid moet bestaan dat het betreffende graf opnieuw uitgegeven kan worden aan een persoon die nog geen graf heeft en deze nodig heeft voor een begraving. Hierbij dient de rechthebbende zich te realiseren dat een grafrecht voortijdig beëindigd kan worden wanneer hij zelf in dit graf begraven wordt en er geen overschrijving plaatsvindt. Uiteraard wordt dan wel rekening gehouden met de wettelijke grafrusttermijn van 10 jaar.

De overleden rechthebbende kan toch niet in het graf begraven voordat het grafrecht overgeschreven is? Wat is de waarde van deze verduidelijking van lid 4. Zoals ik lid 4 lees kan iedereen een verzoek tot overschrijving indienen voor willekeurig elk graf. Er staat niet vermeld dat het verzoek tot overschrijving door de rechthebbende gedaan wordt. Dat is immers in lid 1 al geregeld. Lid 4 en de verduidelijking hierop roepen voor de gemiddelde lezer meer vragen op dan dat het antwoorden geeft.

Van rechtswege vervallen grafrechten (artikel 17, lid 5)

Eén van de voorgaande verordeningen, de Verordening van 1947, bepaalde dat een grafrecht van rechtswege vervallen was als niet binnen de daarvoor gestelde termijn een verzoek tot overschrijving was ingediend. Voor het vervallen verklaren van het grafrecht was geen apart besluit meer nodig. De Verordening 1947 bepaalde zelf dat het grafrecht dan juridisch niet meer bestond. De Afdeling heeft dit bij uitspraak van 14 maart 2018, ECLI:NL:RVS:2018:866, bevestigd. De Verordening gold tot 1 juni 1993. Dat betekent dat grafrechten die tot die datum niet tijdig waren overgeschreven, van rechtswege vervallen zijn.

Van 1947 tot 1 juni 1993 vervielen grafrechten van rechtswege wanneer niet tijdig tot overschrijving verzocht was.  Het zou duidelijker zijn over welke termijn het hier gaat. Ik vermoed een termijn dat rechten overschreven moesten zijn na het overlijden van de rechthebbende.

Graven waarvan de rechthebbende tussen (welke datum?) 1947 en 1 juni 1993 overleden is, zijn dus van rechtswege vervallen. Die kunnen dus niet meer overgeschreven worden, wel opnieuw te naam gesteld onder de huidige voorwaarden, dus voor 20 jaar.

Artikel 27 geeft aan dat de Verordening 2004 wordt ingetrokken. In de toelichting is weer sprake van een verordening 2020 en de huidige verordening is de verordening 2023 Wat was er van kracht tussen 2020 en 2024? Ik kom daar niet uit, terwijl ik meer Beheersverordeningen voor begraafplaatsen lees dan de gemiddelde Nederlander.

De ‘gravenverzamelaar’ persoon X, verwijs ook nog naar een gerechtelijke uitspraak inzake het Amels graf – 5/13O.B.  –  zaaknummer LEE 14/3152.

Helaas kan ik inhoudelijk geen advies geven of jullie juridisch overschrijvingen van grafrechten op naam van persoon X kunnen blokkeren. Verordeningen zijn mij hierin niet duidelijk omdat ik geen oudere stukken heb. Ingangsdata van verordeningen zijn onduidelijk. Verordening 2004 is vastgesteld op 14 december 2004. Neem dan als ingangsdatum 1 januari 2005. Voor iedereen, voor altijd duidelijk. Geldt ook voor hetgeen in de verordening 2023 in artikel 30 vermeld is. Inwerkingtreding op de achtste dag na die waarop zij is bekendgemaakt. Dramatisch om over bijvoorbeeld 48 op te moeten zoeken wat de ingangsdatum was. Had opgenomen dat de ingangsdatum 1 januari was of desnoods 1 juli.

Mijn advies is om de vragen over het overschrijven van grafrecht voor te leggen aan mr. W.G.H.M. van der Putten. Hij is specialist op het gebied van de Wet op de lijkbezorging.

Igle Weidenaar
4 augustus 2025